XOCAVƏND RAYONU (1930–1991 illәrdә Martuni r-nu) – Azәrb. Resp.-nda inz. r-n. 1930 ildә tәşkil edilmişdir. Kiçik Qafqazda, Qarabağ silsilәsinin c.-ş.-hissәsindә yerlәşir. Sah. 1458 km2. Əh. 41,7 min (2019). R-n şm.-dan Ağdam, ş.-dәn Ağcabәdi, Füzuli, c.-dan Cәbrayıl, q.-dәn Xocalı, Şuşa, Laçın, c.-q.-dәn Qubadlı r-nları ilә hәmsәrhәddir. R-nda 1 şәhәr, 2 qәsәbә, 80 kәnd var. Mәrkәzi Xocavәnd ş.-dir. Xocavәnd ş., Qırmızı Bazar qәs., Hadrud qәs., Güneyxırman, Qarakәnd, Kiş k.-lәri әn iri yaşayış mәntәqәlәridir.


Tәbiәt. Sәthi q.-dә alçaqdağlıq (Qarabağ silsilәsinin c.-ş. qolları), ş.-dә maili düzәnlikdir. Əsasәn, Yura, Tәbaşir, Antropogen çöküntülәrdәn ibarәtdir. Mәrmәr yatağı var. İqlimi çox yerdә yayı quraq keçәn mülayim istidir. Orta temp-r yanvarda –2°C-dәn –1°C-yәdәk, iyulda 24–26°C-dir. İllik yağıntı 400–500 mm-dir. Çayları (Köndәlәnçay, Qozluçay, Quruçay vә s.) Araz hövzәsinә aiddir. Ermәni işğalı zamanı 4 mәktәbәqәdәr tәhsil müәssisәsi, 17 ümumtәhsil mәktәbi, 32 sәhiyyә müәssisәsi, 59 mәdәniyyәt obyekti, 10 tarixi abidә vә s. dağıdılmışdır. Hazırda resp.-nın müxtәlif şәhәr vә rayonlarında 16 orta ümumtәhsil mәktәbi (2024 şagird), uşaq-gәnclәr idman-şahmat mәktәbi (404 şagird); 2 uşaq musiqi mәktәbi (320 şagird) (2019/20); mәrkәzi kitabxana vә 4 kitabxana filialı, 7 mәdәniyyәt evi, 8 klub fәaliyyәt göstәrir.
Azıx mağarası. Xocavәnd rayonu.
Üzәrindә tәsvirlәri olan boyalı qabın fraqmenti.
Keramika. Nәrgiztәpә. Xocavәnd rayonu.
Keramika. Nәrgiztәpә. Xocavәnd rayonu.










