XORDALILAR (Chordata) – ikinciağızlı heyvanlar tipi. 3 yarımtipi var: kәllәsizlәr, tunikalılar vә onurğalılar. 52000-dәn artıq müasir növü vardır (onların 5000-dәn artığı onurğalılardır). Bunlar üçün bağırsağın üzәrindә uzanmış xorda şәklindә ox skeleti sәciyyәvidir. Baş vә onurğa beyninin inkişaf etdiyi bel sinir borusu demәk olar ki, bütün ömrü boyu xorda üzәrindә qalır. Udlaq divarındakı cüt metamer qәlsәmә yarıqları su formalarında bütün ömrü boyu, quruda yaşayan onurğalılarda (ağ ciyәr tәnәffüsü olanlarda) yalnız ontogenezin ilkin mәrhәlәlәrindә qalır. Ürәk perikardlıdır, bәzilәrindә döyünәn qarın damarı olur. Gövdә hissәsi (şöbәsi) boyunca kәllәsizlәrdә vә onurğalılarda rüşeym inkişafı dövründә aydın görünәn ikincili seqmentasiya (metameriya) sәciyyәvidir. X.-ın ibtidai formalarında üzmә quyruğu (bәdәnin xordanı, sinir borusunu vә uzununa yerlәşәn metamer әzәlәlәri davam etdirәn şöbәsi) olur. Heyvanlar alәmi sistemindә X.-ın mövqeyi kifayәt qәdәr xüsusi olaraq öyrәnilmişdir. Onların qәlsәmә aparatı bağırsaqtәnәffüslülәrdә vә qazıntı halında tapılmış bәzi dәrisitikanlılarda olduğu kimidir, bel sinir xәtlәri hәmçinin yarımxordalılar üçün sәciyyәvidir, ikincili seqmentasiya rüşeymlәri isә artıq bağırsaqtәnәffüslülәrdә gövdәnin bәzi orqanlarının metamer qaydaya salınmış şәklindәdir. Ehtimal ki, X. bütün bu qruplar üçün ümumi olan әcdadlardan әmәlә gәlmişdir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – İBRAHİMOV Eldar Rza oğlu
XORDALILAR
XORDALILAR (Chordata) – ikinciağızlı heyvanlar tipi. 3 yarımtipi var: kәllәsizlәr, tunikalılar vә onurğalılar. 52000-dәn artıq müasir növü vardır (onların 5000-dәn artığı onurğalılardır). Bunlar üçün bağırsağın üzәrindә uzanmış xorda şәklindә ox skeleti sәciyyәvidir. Baş vә onurğa beyninin inkişaf etdiyi bel sinir borusu demәk olar ki, bütün ömrü boyu xorda üzәrindә qalır. Udlaq divarındakı cüt metamer qәlsәmә yarıqları su formalarında bütün ömrü boyu, quruda yaşayan onurğalılarda (ağ ciyәr tәnәffüsü olanlarda) yalnız ontogenezin ilkin mәrhәlәlәrindә qalır. Ürәk perikardlıdır, bәzilәrindә döyünәn qarın damarı olur. Gövdә hissәsi (şöbәsi) boyunca kәllәsizlәrdә vә onurğalılarda rüşeym inkişafı dövründә aydın görünәn ikincili seqmentasiya (metameriya) sәciyyәvidir. X.-ın ibtidai formalarında üzmә quyruğu (bәdәnin xordanı, sinir borusunu vә uzununa yerlәşәn metamer әzәlәlәri davam etdirәn şöbәsi) olur. Heyvanlar alәmi sistemindә X.-ın mövqeyi kifayәt qәdәr xüsusi olaraq öyrәnilmişdir. Onların qәlsәmә aparatı bağırsaqtәnәffüslülәrdә vә qazıntı halında tapılmış bәzi dәrisitikanlılarda olduğu kimidir, bel sinir xәtlәri hәmçinin yarımxordalılar üçün sәciyyәvidir, ikincili seqmentasiya rüşeymlәri isә artıq bağırsaqtәnәffüslülәrdә gövdәnin bәzi orqanlarının metamer qaydaya salınmış şәklindәdir. Ehtimal ki, X. bütün bu qruplar üçün ümumi olan әcdadlardan әmәlә gәlmişdir.
XORDALILAR
XORDALILAR (Chordata) – ikinciağızlı heyvanlar tipi. 3 yarımtipi var: kәllәsizlәr, tunikalılar vә onurğalılar. 52000-dәn artıq müasir növü vardır (onların 5000-dәn artığı onurğalılardır). Bunlar üçün bağırsağın üzәrindә uzanmış xorda şәklindә ox skeleti sәciyyәvidir. Baş vә onurğa beyninin inkişaf etdiyi bel sinir borusu demәk olar ki, bütün ömrü boyu xorda üzәrindә qalır. Udlaq divarındakı cüt metamer qәlsәmә yarıqları su formalarında bütün ömrü boyu, quruda yaşayan onurğalılarda (ağ ciyәr tәnәffüsü olanlarda) yalnız ontogenezin ilkin mәrhәlәlәrindә qalır. Ürәk perikardlıdır, bәzilәrindә döyünәn qarın damarı olur. Gövdә hissәsi (şöbәsi) boyunca kәllәsizlәrdә vә onurğalılarda rüşeym inkişafı dövründә aydın görünәn ikincili seqmentasiya (metameriya) sәciyyәvidir. X.-ın ibtidai formalarında üzmә quyruğu (bәdәnin xordanı, sinir borusunu vә uzununa yerlәşәn metamer әzәlәlәri davam etdirәn şöbәsi) olur. Heyvanlar alәmi sistemindә X.-ın mövqeyi kifayәt qәdәr xüsusi olaraq öyrәnilmişdir. Onların qәlsәmә aparatı bağırsaqtәnәffüslülәrdә vә qazıntı halında tapılmış bәzi dәrisitikanlılarda olduğu kimidir, bel sinir xәtlәri hәmçinin yarımxordalılar üçün sәciyyәvidir, ikincili seqmentasiya rüşeymlәri isә artıq bağırsaqtәnәffüslülәrdә gövdәnin bәzi orqanlarının metamer qaydaya salınmış şәklindәdir. Ehtimal ki, X. bütün bu qruplar üçün ümumi olan әcdadlardan әmәlә gәlmişdir.
