XOTILYOVO – Xotılyovo k.-ndә vә onun yaxınlığında (RF-nin Bryansk vil.-nin Bryansk r-nu) Paleolit dövrünә aid tәqr. 28 arxeoloji abidәdәn ibarәt kompleks.
X. 1 Orta Paleolitә (Şәrqi Mikok) aiddir. Qazıntılar nәticәsindә 100 m2-dәn çox әrazidә 40–35 min il bundan әvvәlә aid 4 tәbәqә tәdqiq edilmişdir. Daş әşyalar (tәqr. 20 000 әdәd) üçün dairәşәkilli nukleuslar, bıçaqlar vә s. sәciyyәvidir. Fauna mamont vә ehtimal ki, bizonla tәmsil olunur.
X. 2 Son Paleolitә (Şәrqi Qravett) aiddir. Burada 700 m2-dәn çox әrazidә aparılan qazıntılar nәticәsindә 24–19 (әsasәn, 23–21) min il bundan әvvәlә aid 2 tәbәqә tәdqiq edilmişdir. Torpağa basdırılmış mamont lülә sümüklәri ilә әhatәlәnmiş dairәnin (diametri 3–4 m) mәrkәzindә ocağı olan 5 obyekt qeydә alınmışdır; obyektlәrin hәr biri heyvan kәllәlәri vә mamont sümüklәri olan dayaz çuxurlarla әhatәlәnmişdir; iri ocaqlarda, yaxud onlardan qıraqda çaxmaq daşıdan әşyalar üzә çıxarılmışdır. 40 mindәn çox tapıntı arasında nukleuslar vә çoxsaylı lövhәlәr, kәsici alәtlәr, qaşovlar, çaxmaqdaşıdan deşici alәtlәr, mamontun qabırğa vә bel sümüyündәn cilalayıcı alәtlәr, fiqurlu başlığı olan mizraq ucluqları (o cümlәdәn hәndәsi naxışlı), şimal tülküsü vә qonur ayının dişlәrindәn asmalar, hәmçinin
mamont dişindәn kişi vә qadın heykәlciklәri, tabaşir parçasından düzәldilmiş, yan-yana duran 2 qadın fiquru var. Faunadan bizon, canavar, şimal maralı, quşlar, ehtimalki, Sibir porsuğu, mağara şiri mәlumdur.
