XROMATO-KÜTLƏ-SPEKTRO METRİYASI − mürәkkәb maddәlәri birbaşa vәsfi vә miqdari kimyәvi analiz edәn kombinә edilmiş metod; maddәlәrin xroma toqrafik ayrılmasını vә onların kütlә-spektro metrik analizini özündә birlәşdirir. “Xromato-kütlә-spektrometriyası” termininә qaz xromatoqrafiyası/kütlә-spektrometriyası (QX/KS), maye xromatoqrafiyası/ kütlә-spek trometriyası (MX/KS), super ifrat flüid xromatoqrafiyası⁄kütlә-spektrometriyası (SFX/KS), ion xromatoqrafiyası/ kütlә-spektrometriyası (İX/KS), kapilyar elektro forez/kütlә-spektro metriyası (KE/KS) daxildir. X.-k.-s. minlәrlә kimyәvi birlәşmәlәrdәn ibarәt qarışıqları analiz etmәyә imkan verir vә müxtәlif analitlәr (karbohidratlar, zülallar, nuklein turşuları daxil olmaqla qeyri-üzvi ionlardan әn mürәkkәb biopolimerlәrә qәdәr) üçün istifadә olunur.
Analiz edilәn qarışıq xromatoqrafa verilir vә orada onun komponentlәri ayrılır vә bir-birinin ardınca kütlә-spektrometrә daxil olur. İonlaşma, әmәlәgәlәn ionların ayrılması vә onların qeyd edilmәsi kütlә-spektrlәrini almağa imkan verir. Eksperimentin nәticәlәrinә nümunәnin xromatoqramı vә hәr bir komponentin kütlә-spektri daxildir. Bunların әsasında identifikasiya aparmaq (vәsfi analiz) vә ilkin nümunәdә komponentlәrin miqdarını qiymәtlәndirmәk (miqdari analiz) olar.
X.-k.-s.-nın istifadәsinin iki variantı mövcuddur. Birinci variant mәqsәdli birlәşmәlәrin detektә edilmәsi ilә әlaqәdardır; bu zaman әvvәlcәdәn seçilmiş analitlәr miqdarı analiz edilir, qalanları isә nәzәrә alınmır. İkincisi − skrininq vә ya tam spektrin analizidir; bu halda nümunәnin bütün kompenentlәrinin identifikasiya edilir.
X.-k.-s. informativ, ehtibarlı vә hәssas analitik metoddur. QX KS variantında cihaza yalnız bir neçә femtoqram birlәşmә daxil etmık lazımdır. X.-k.-s. yalnız fundamental tәdqiqatlarda deyil, hәm dә kimya sәnayesinin, biologiyanın, tibbin, energetikanın praktiki mәsәlәlәrinin hәllindә effektlidir. Metod ekoligiyada, kriminalistikada vә bir çox digәr sahәlәrdә әvәz edilmәzdir.
