XRONOLÓGİYA (xrono... + ... logiya) a s t r o n o m i k – vaxtın ölçülmәsinә dair elm. Astronomik (yaxud riyazi) vә texniki (yaxud tarixi) X. fәrqlәndirilir. A s t r o n o m i k X. tәkrar olunan göy hadisәlәrinin müxtәlif qanunauyğunluqlarını öyrәnir vә hesablamaların kömәyilә dәqiq astronomik vaxtı müәyyәn edir.
T a r i x i X . yazılı, yaxud arxeoloji mәnbәlәrin tәdqiqi vә müqayisәsi әsasında müxtәlif tarixi hadisәlәrin vә sәnәdlәrin dәqiq tarixlәrini müәyyәnlәşdirәn kömәkçi tarix fәnnidir.
Tәbiәt hadisәlәrinin müşahidәsi, vaxtın müәyyәnlәşdirilmәsi üçün mürәkkәb riyazi hesablamalar hәlә qәdim zamanlardan X.-nın tәşәkkülünә rәvac vermişdir. Qәdim Şәrq dövlәtlәri olan Babilistanda vә Misirdә yaranan X. Qәdim Yunanıstanda (Eratosfen, Kallipp vә b.) vә Qәdim Romada (Varron, Senzorin, Ptolemey, Makrobius vә b.) daha da inkişaf etmişdi. Müqayisәli X. mәsәlәlәri ilә bir çox müsәlman alimi, o cümlәdәn Biruni, N.Tusi, Əbdürrәşid Bakuvi vә b. mәşğul olmuşlar. 16 әsrdә fransız J.Skaliger tarixi X.-nın sistemlәşdirilmәsini tәtbiq edәrәk müxtәlif tәqvimlәrin tarixlәrini Yuli tәqvimi ilә uzlaşdırılmasının dәqiq üsullarını işlәyib hazırlamışdır. X.-nın ümumi nәzәriyyәsini vә tarixini 19 әsrdә alman alimi L.İdeler işlәmiş, 20 әsrin әvvәllәrindә isә alman alimi F. Ginsel inkişaf etdirmişdir. 20 әsrdә X.-ya aid әsәrlәr, әsasәn, ayrı-ayrı tәqvim növlәrinin vә xalq tәqvimlәrindә vaxtın hesablanması formalarının (fәsillәr, habelә bürclәrin hәrәkәti üzrә), hәmçinin ay vә günәşin tutulması, zәlzәlә vә s. kimi tәbiәt hadisәlәrinin dәrindәn öyrәnilmәsinә hәsr olunmuşdur. Yazılı mәnbәlәrdәn mәlum olan qәdimdә baş vermiş hadisәlәr – fironlarların (Misirdә), arxontların (Afinada), konsulların, imperatorların (Romada), Roma papalarının, patriarxların vә b.-nın müxtәlif tәqvimlәrdәki hakimiyyәt illәri müasir tәqvim sisteminә keçirilir. 21 әsrdә X.-da tarixlәrin dәqiq müәyyәnlәşdirilmәsindә yeni metodların (radiokarbon analizi, dendroxronologiya vә s.), kompüter texnologiyalarının tәtbiqi böyük әhәmiyyәt kәsb edir.
