XRONÓMETR (xrono... + ...metr) – gәzdirilә bilәn çox dәqiq saat. Vaxtın (mәs., geodeziya vә naviqasiyada coğrafi uzunluğun tәyini üçün zәruri olan başlanğıc meridian vaxtının) saxlanması üçün tәtbiq edilir. X. sekstantla birgә әsas naviqasiya cihazıdır. Dәnizçiliyin vә naviqasiyanın tәlәbatı ilә ilk dәfә dәniz (gәmi) X.-i yaradılmışdır (16–17 әsr). Lakin gәminin yırğalanması vә silkәlәnmәsi rәqqaslı saatın düzgün işlәmәsinә imkan vermәdiyindәn belә saat qeyri-stasionar şәraitdә yararsız olmuşdur. M.B.Lomonosov X.-dә balans tәnzimlәyicisini vә bu balansda göstәrilәn anınizamlamaq üçün dördyaylı saat mexanizmi tәklif etmişdir. Praktiki tәtbiq üçün ilk yararlı dәniz X.-ini balans tәnzimlәyicisi әsasında ingilis mexaniki C.Harrison yaratmışdır (1734). 19 әsrin başlanğıcında mexaniki dәniz X.-inin konstruk siyası spesifik formaalmışdır. Vibrasiyanı aradan qaldırmaq üçün X. xüsusi tәrtibat üzәrindә qurulurdu. 20 әsrin 70-ci illәrindә elekrtron-mexaniki X. vә konstruksiyası kvars saatlarına analoji olan elektronkvars X.-i geniş yayılmışdır. Belә X.-lәrin hәrәkәtli hissәlәri olmadığından amortizasiyaya ehtiyacı yoxdur, silkәlәnmәyә davamlıdır. Müasir dövrdә X. nadir hallarda yalnız ehtiyat naviqasiya vasitәsi kimi (başqa vasitәlәr sıradan çıxdıqda) tәtbiq olunur. Belә ki, o, kvars rezonatorları olan daha dәqiq saatlarla, radiostansiyalardan vә qlobal pozisiyalaşdırma sistemlәrindәn (GPS) gәlәn dәqiq radiosiqnallarla әvәz edilmişdir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – İBRAHİMOV Eldar Rza oğlu
XRONÓMETR
XRONÓMETR (xrono... + ...metr) – gәzdirilә bilәn çox dәqiq saat. Vaxtın (mәs., geodeziya vә naviqasiyada coğrafi uzunluğun tәyini üçün zәruri olan başlanğıc meridian vaxtının) saxlanması üçün tәtbiq edilir. X. sekstantla birgә әsas naviqasiya cihazıdır. Dәnizçiliyin vә naviqasiyanın tәlәbatı ilә ilk dәfә dәniz (gәmi) X.-i yaradılmışdır (16–17 әsr). Lakin gәminin yırğalanması vә silkәlәnmәsi rәqqaslı saatın düzgün işlәmәsinә imkan vermәdiyindәn belә saat qeyri-stasionar şәraitdә yararsız olmuşdur. M.B.Lomonosov X.-dә balans tәnzimlәyicisini vә bu balansda göstәrilәn anınizamlamaq üçün dördyaylı saat mexanizmi tәklif etmişdir. Praktiki tәtbiq üçün ilk yararlı dәniz X.-ini balans tәnzimlәyicisi әsasında ingilis mexaniki C.Harrison yaratmışdır (1734). 19 әsrin başlanğıcında mexaniki dәniz X.-inin konstruk siyası spesifik formaalmışdır. Vibrasiyanı aradan qaldırmaq üçün X. xüsusi tәrtibat üzәrindә qurulurdu. 20 әsrin 70-ci illәrindә elekrtron-mexaniki X. vә konstruksiyası kvars saatlarına analoji olan elektronkvars X.-i geniş yayılmışdır. Belә X.-lәrin hәrәkәtli hissәlәri olmadığından amortizasiyaya ehtiyacı yoxdur, silkәlәnmәyә davamlıdır. Müasir dövrdә X. nadir hallarda yalnız ehtiyat naviqasiya vasitәsi kimi (başqa vasitәlәr sıradan çıxdıqda) tәtbiq olunur. Belә ki, o, kvars rezonatorları olan daha dәqiq saatlarla, radiostansiyalardan vә qlobal pozisiyalaşdırma sistemlәrindәn (GPS) gәlәn dәqiq radiosiqnallarla әvәz edilmişdir.
XRONÓMETR
XRONÓMETR (xrono... + ...metr) – gәzdirilә bilәn çox dәqiq saat. Vaxtın (mәs., geodeziya vә naviqasiyada coğrafi uzunluğun tәyini üçün zәruri olan başlanğıc meridian vaxtının) saxlanması üçün tәtbiq edilir. X. sekstantla birgә әsas naviqasiya cihazıdır. Dәnizçiliyin vә naviqasiyanın tәlәbatı ilә ilk dәfә dәniz (gәmi) X.-i yaradılmışdır (16–17 әsr). Lakin gәminin yırğalanması vә silkәlәnmәsi rәqqaslı saatın düzgün işlәmәsinә imkan vermәdiyindәn belә saat qeyri-stasionar şәraitdә yararsız olmuşdur. M.B.Lomonosov X.-dә balans tәnzimlәyicisini vә bu balansda göstәrilәn anınizamlamaq üçün dördyaylı saat mexanizmi tәklif etmişdir. Praktiki tәtbiq üçün ilk yararlı dәniz X.-ini balans tәnzimlәyicisi әsasında ingilis mexaniki C.Harrison yaratmışdır (1734). 19 әsrin başlanğıcında mexaniki dәniz X.-inin konstruk siyası spesifik formaalmışdır. Vibrasiyanı aradan qaldırmaq üçün X. xüsusi tәrtibat üzәrindә qurulurdu. 20 әsrin 70-ci illәrindә elekrtron-mexaniki X. vә konstruksiyası kvars saatlarına analoji olan elektronkvars X.-i geniş yayılmışdır. Belә X.-lәrin hәrәkәtli hissәlәri olmadığından amortizasiyaya ehtiyacı yoxdur, silkәlәnmәyә davamlıdır. Müasir dövrdә X. nadir hallarda yalnız ehtiyat naviqasiya vasitәsi kimi (başqa vasitәlәr sıradan çıxdıqda) tәtbiq olunur. Belә ki, o, kvars rezonatorları olan daha dәqiq saatlarla, radiostansiyalardan vә qlobal pozisiyalaşdırma sistemlәrindәn (GPS) gәlәn dәqiq radiosiqnallarla әvәz edilmişdir.
