XUAN SZUNSİ (Xuan Tayçjun, Xuan Nanley, Xuan Liçjou) (24.9.1610, Çjeszyan әyalәti, Yuyao dairәsi – 12.8.1695) – Çin filosofu, ensiklopediyaçı-alim, neokonfusiçiliyin nümayәndәsi; Çjeszyan tarix şünaslıq mәktәbinin yaradıcısı. Van Yanminin da vamçısı Lyu Szunçjounun (1578–1645) şagirdi olmuşdur. Çinә soxulmuş mancuriyalılara qarşı silahlı mübarizәdә iştirak etmiş, 1649 ildәn elmi vә әdәbi fәaliyyәtә keçmişdir.
Min dövrünә, 10–17 әsrlәr Çin fәlsәfә tarixinә dair әsәrlәrin, cәmiyyәtşünaslıq problematikasına hәsr olunmuş “Min-i dayfanlu” (“İşığın Mәğlubiyyәti [dövründә hökmdarın] gözlәnilәn gәlişi üçün qeydlәr”, yaxud “[Ali müdrik hökmdarın] gәlişini gözlәyәrkәn barbarları maariflәndirәn qeydlәr”, 1662) traktatının vә s. müәllifidir. Van Yanminin “ürәk haqqında” tәlimini dәyişәrәk, X.S. “ürәy”i (sin) “prinsip”lә (li) deyil, “pnevma” (si) ilә eynilәşdirirdi; hesab edirdi ki, bütün insanlar üçün hәrәkәt verici qüvvә әdalәtә/borca (i) deyil, fayda ya/mәnfәәtә (li) canatma vә şәxsi maraqlardır. Lakin cәmiyyәtdә ümumi fayda/mәnfәәt hәyata keçirilmәli vә buna görә ilk növbәdә hökmdar mәsuliyyәt daşımalıdır. X.S.-yә görә, әvvәl “nizamlanmış qanunlar olmalı, bundan sonra nizamlayıcı insanlar meydana çıxacaq”, qanunlar isә zaman keçdikcә dәyişmәlidir. “Cәmiyyәt bir insan tәrәfindәn nizamlana bilmәz, ona görә onu nizamlamaq üçün mәmurluq tәsis edilmişdir. Odur ki, mәmurlar mahiyyәtcә hökmdarın cismani tәcәssümüdürlәr” (bu cәhәt Sәma oğlu sayılan imperatorun özünü dә “yer”dәki inzibati iyerarxiyaya daxil etmәyә vә hakimiyyәtin qeyri-irsi ötürül mәsinin mümkünlüyünә әsas verirdi). X.S. torpaqların bәrabәr bölüşdürülmәsinә, kәndlilәrin vergi yükünün azaldılmasına vә torpağın mәhsuldarlığından asılı olaraq verginin diferensiasiya edilmәsinә, әkinçiliklә yanaşı, ticarәt vә sәnәtkarlığın da “әsas mәşğuliyyәt” kimi tanınmasına, pul sisteminin unifikasiyasına, kağız pulların emissiyasına vә bankların tәsis edilmәsinә çağırırdı. Onun sosial-siyasi, iqtisadi vә hüquqi ideyaları 19 әsrin sonu – 20 әsrin әvvәllәrindә Çin islahatçılarına, xüsusilә Lyan Siçaoya tәsir göstәrdi.
