XUASTEKLƏR, u a s t e k l ә r, t o u e y o l a r (özlәrini t e n e k l ә r adlandırırlar) – hindi xalqı, Meksikada mayya xalqlarından biri. Sayları 90 min nәfәrdir. Asteklәrlә vә otomilәrlә yanaşı yaşayırlar. Xuastek dilindә danışırlar. İspan dili dә yayılmışdır. Din darları xristiandır.
Mәdәniyyәt baxımından digәr mayya xalqlarından fәrqlәnәn X. linqvistik mәlumatlara görә, tәqr. e.ә. 1-ci minilliyin әvvәllәrindә onlardan ayrılmışlar. Mәdәniyyәtlәri qonşu xalqlara – asteklәrә vә totonaklara yaxındır. E.ә. 1-ci minillikdә Teotiuakan vә El Taxin sivilizasiyalarının tәsirinә mәruz qalmışdılar. Eramızın tәqr. 1500 ilindәn asteklәrә qarşı müharibә aparmış, lakin onların әsarәti altına düşmüşdülәr. 16 әsrdә ispanlar tәrәfindәn işğal edilmiş, dәfәlәrlә İspaniya ağalığına qarşı üsyana qalxmışlar.
Xuanxe çayı.
Ənәnәvi mәşğuliyyәtlәri talalarda toxa әkinçıliyi (qarğıdalı, lobya, tәrәvәz, meyvә, qәhvә, şәkәr qamışı), ovçuluq, yığıcılıq, arıçılıqdır. Qamışdan vә palma yarpaqlarından hörmә, keramika istehsalı, toxuculuq yayılmışdır. Ənәnәvi evlәri dairәvi planda, qamış vә palma yarpaqları ilә örtülmüş hündür konusşәkilli damı olan komadır, mәtbәx vә taxıl anbarı ayrı tikilir. 20 әsrәdәk icma evlәri mövcud idi. Geyimlәri ümummeksika tipindәdir. 18 әsrәdәk başın süni deformasiyası, sifәtin vә bәdәnin şәkildöymә ilә bәzәdilmәsi tәtbiq olunurdu. Müasir ailә kiçikdir, poliginiyaya rast gәlinir. Qohumluq ata xәtti ilә hesablanır, nikah patrilokaldır. İcmanı ağsaqqallar şurası idarә edir. Günәş allahlarının, Ayın, ildırımın, qarğıdalının, mağaraların, әcdadların kultları, türkәçarәlik, falçılıq, anım mәrasimlәri, ayini rәqslәr qorunub saxlanılmışdır.
