XUAVELƏR, m a r e n y o l a r (özlәrini u a b i l ә r adlandırırlar) – Meksikanın c.-unda hindi xalqı. Sakit okean sahillәrindә, Teuantepek bәrzәxindә (Çyapas ştatı) yaşayırlar. Sayları 25 min nәfәrdir. Tәcrid olunmuş xuave dilindә danışırlar. İspan dili dә yayılmışdır. Dindarları xristiandır.
16 әsr ispan işğalına qәdәr daha geniş әrazilәrdә mәskunlaşan X. sonralar sapoteklәr tәrәfindәn sıxışdırılmışlar. Əsas әnәnәvi mәşğuliyyәtlәri çaylarda vә dәnizdә balıq ovu, yığıcılıq, ovçuluqdur. Müasir X. toxa (bәzi yerlәrdә suvarma) әkinçiliyi vә maldarlıqla mәşğuldurlar. Sәnәtkarlıq inkişaf etmişdir. Evlәrin dördçatılı damı var, divarları qamışdandır. Nadir hallarda möhrәdәn dirәkli tәsәrrüfat tikililәri inşa olunur. Kişilәr ağ şalvar, köynәk, qadınlar isә uzun yubka, tikmә naxışlarla bәzәdilmiş ağ bluza, yaylıq geyinirlәr. Yemәklәri balıq, molyusklar vә tısbağa әtindәn ibarәtdir. İcmalar bir-birinә düşmәnçilik münasibәtlәri bәslәyirlәr. İcmanı ağsaqqallar şurası idarә edir. Torpaq, alәtlәr, mallar icma üzvlәri arasında bәrabәr bölünür. Böyük ailә әnәnәvidir. Hami vә qәddar ruhlara, külәk, dәniz vә әcdadların ruhlarına inanclar, kosmoqoniya, folklor, türkәçarәlik, falçılıq qorunub saxlanılmışdır.
