XURMA, x u r n i k (Diospyros) – ebenakimilәr fәsilәsindәn olan bitki cinsi. Meyvә bitkisidir. 500-ә yaxın yabanı növü var; tropiklәrdә, subtropiklәrdә vә başlıca olaraq Cәnub-Qәrbi Asiyanın mötәdil isti iqlim qurşaqlarında yayılmışdır. Tam kәnarlı elliptik vә ya oval yarpaqlara malik, әsasәn hәmişәyaşıl ağaclar (hünd. 10–16 m, becәrilәnlәrdә az) vә ya kollardır (hünd. 3–4 m). Əsasәn ikievli, ikicinsli bitkilәrdir. Erkәk çiçәklәri tәkdir vә ya az çiçәkli qrupdadır; dişilәri tәkdir, qoltuq çiçәklәrdir. Meyvәlәri müxtәlif formalı vә ölçülü gilәmeyvәdir (kütlәsi 4–500 q), rәngi sarı-narıncıdan qәhvәyiyәdәkdir, lәti qırmızı-qonur rәngli jeleyәbәnzәrdir (bәzәn büzüşdürücü dada malikdir); tәzә vә emal edilmiş halda istifadә olunur. Bir sıra X. sortlarının (qara eben) oduncağından mebel vә musiqi alәtlәri hazırlanır. Şәrq X.-sı (D. kaki) –18°C-yәdәk qısamüddәtli şaxtalara, Virqiniya X.-sı (D. virginiana) –28°C-yәdәk vә ondan aşağı şaxtalara dözür. Sәnaye mәqsәdilә zәif turşulu vә ya neytral reaksiyalı torpaqlarda başlıca olaraq, irimeyvәli (kütlәsi 500 q-a -dәk) Şәrq X.-sının (persimon) sortları, daha az isә xırdameyvәli (kütlәsi 20–25 q) Virqiniya X.-sı (D. virginiana) vә Qafqaz X.-sı (D. lotus) becәrilir. X. әkildiyi 3–4-cü ildәn başlayaraq 50–60 il mәhsul verir. Bir Şәrq X.-sı ağacından 300 kq-adәk vә daha çox meyvә yığılır. 2014 ildә (FAOnun mәlumatı) dünya üzrә 5,2 mln. t-a yaxın meyvә istehsal olunmuşdur; әsas istehsalçılar Çin (3,8 mln. t-dan çox), Koreya (430 min. t), İspaniyadır (245 min. tdan çox). X. cır ağaclara calaq etmәklә vә bәzәn toxumlarla çoxaldılır. Yamacların möhkәmlәnmәsindәn dә istifadә olunur; Şәrq X.-sı üçün qәlәmlik bitki kimi Virqini ya X.-sı istifadә edilir. X. xәstәlik vә zәrәr vericilәrdәn praktiki olaraq zәrәr çәkmir.
Şәrq xurması (Diospyros kaki) bitkisi, qoltuq çiçәyi, meyvәsi vә toxumu.
Əd.: О м а р о в М.Д. Хурма восточная в субтропиках России. Сочи, 2000.
