XUŞU – Aşağı Yanszı hövzәsindә (Çindә Anxoy әyalәtinin c.-q.-indә vә Szyansu vil.-nin c.-ş.-indә) Tunc dövrünә aid arxeoloji mәdәniyyәt (tәqr. e.ә. 1700–1000). 1951 ildәn (İn Xuançjan) arxeoloji qazıntılar aparılmış, 1970-ci illәrdә әsas tәdqiqat işlәrinә başlanılmışdır. Tuanşan şәhәr yerindә (sah. tәqr. 3000 m2; torpaq sәddin hünd. 7 m) daşqınlara qarşı qumdaşıdan bәnd, tikililәrin dairәvi bünövrәlәri (diametri 10 m-ә qәdәr), bәzi yaşayış mәskәnlәrindә dulus kürәlәri, mis filizi, posa, putalar vә s. aşkar edilmişdir. Meyitlәr kiçik kurqan mәzarlıqlarında döşәmәsi çaydaşıdan olan daş kameralarda, sadә qәbirlәr dә isә torpaq qalağının altındakı quyularda dәfn edilmişdir. Quş formasında naxışı olan tunc üçayaqlar, әsasәn, gәtirilmә tripodlar vә tetrapodlar, qapaqlı konteynerlәr, qәdәhlәr [qabların birinin üzәrindәki yazıda İ dövlәtinin hökmdarı (xou) qeyd olunub; ehtimal ki, o Çjou sülalәsinin hakimiyyәtinin әvvәlindә burada mülk almışdır], nizә vә ox ucluqları, nacaqlar, döyüş baltaları, qınlı vә qınsız qılınclar, döyüş arabalarının hissәlәri, yәhәr-yüyәnlәr tapılmışdır. Daş baltalar, toxalar, oraqlar, әyri bıçaqlar, oxucluqları, qursalar da aşkar edilmişdir. Bәzi saxsı piyalә, kasa vә qәdәhlәrin sәthi möhürlә vurulan hәndәsi ornamentlә bәzәdilmişdir; “sadә” çini qablarda var. Çәltikçilikdәn başqa ov vә balıq ovu ilә mәşğul olurdular. X. Lyançju mәdәniyyәti әsasında formalaşmış, Şan (İn), sonralar isә Çjou mәdәniyyәtlәrinin tәsirinә mәruz qalmışdır. X. mәdәniyyәtini donğu xalqları (“şәrqi barbarlar”) ilә әlaqәlәndirirlәr. Bu mәdәniyyәtin әsasında U dövlәti formalaşmışdı.










