IMIYAXTAX MƏDƏNİYYƏTİ – әsasәn Son Neolit dövrünә (e.ә. 3–2-ci minillik) aid, Yakutiya әrazisindәn Taymır vә Çukot yarımadaları, hәmçinin Baykalarxasının şm.-ı vә Baykalәtrafınadәk yayılmış arxeoloji mәdәniyyәt. Yaşayış evlәri dәrilәrlә örtülmüş çumlar, yaxud tozağacı qabığı ilә örtülәn, alt tәrәfdәn daşlarla bәrkidilәn yerüstü karkas tikililәr kimi tәsәvvür edilir. Çox vaxt zәngin dәfn avadanlığı olan torpaq qәbirlәrdә (bәzәn tavadaşılarla örtülmüş daş qutular) meyitlәr arxası üstә uzadılmış, başı, әsasәn, çayın yuxarı axarına doğru yönәldilәrәk dәfn olunurdu. “Damadama”, yaxud “çapıq” izlәri, çarpaz cızılmış xәtlәr, ziqzaqlar, üçbucaqlar, yuxarı hissәsindә dәliklәrdәn ibarәt zolağıolan dairәvi oturacaqlı keramika sәciyyәvidir; gilin tәrkibinә mineral әlavәlәrdәn başqa, heyvan yunu, ot, iynә yarpaq qatılırdı. Daşdan ox vә nizә ucluqları (uzadılmış üçbucaqlı, yastı saplaqlı ox ucluqları sәciyyәvidir), qaşovlar, kәsәrlәr, dişlәr, bıçaqlar, bülov daşları, baltalar, kәrkilәr vә s.; sümükdәn (daşdan olduğu kimi) üçpәrli vә dörd pәrli ox ucluqları (o cümlәdәn saplaqlı) vә s. hazırlayırdılar. Nefritdәn düzәldilmiş üzüklәr, sümükdәn zireh vә qalxan lövhәlәri, I.m.-nin sonlarında isә gәtirilmә tunc vә mis әşyalar mәlumdur. Qayaüstü rәsmlәrdә (qırmızı oxra ilә), әsasәn, insan tәsvir olunurdu. Tәsәrrüfatın әsasını dırnaqlı heyvanların ovu tәşkil edirdi, balıqçılığın rolu da artmaqda idi.
Imıyaxtax mәdәniyyәti. Saxsı qab. Şimal-Şәrqi federal
universiteti Ali mәktәbinin arxeologiya, etnoqrafiya
vә tarix muzeyi (Yakutsk ş.)
I.m. Orta Lena hövzәsindә xüsusilә Baykalarxasından gәtirilmә әnәnәlәr әsasında formalaşmışdır; şm.-ş.-dә Ust-Belaya, qәdim koryak, Şimali Çukot vә s. qәdim mәdәniyyәtlәrin tәşәkkülündә iştirak etmişdir; q.-dә bu mәdәniyyәtin daşıyıcılarının irәlilәmәsi Bolşezemelskaya tundrasına çatırdı. Yakutiyanın şm. әrazilәrindә I.m.-nin tәcrid olunmuş elementlәri orta әsrlәrәdәk saxlanılırdı. Bәzi tәdqiqatçılar I.m.-ni yukagirlәrin әcdadları ilә әlaqәlәndirir, digәrlәri isә onu polietnik (o cümlәdәn çukçaların, koryakların, eskimosların әcdadlarının mәdәniyyәtlәrinin kom-ponentlәri) hesab edirlәr. Antropologiyanın mәlumatlarına görә, onun daşıyıcılarının substratı yakutlarda izlәnilir.
