İBN ƏBİL-HƏDİD ( ابن أبي الحديد), Ə b u H әmid İ z z ә d d i n Ə b d ü l h ә m i d i b n H i b ә t u l l a h i b n M ә h ә m m ә d
ә l - M ә d a i n i (30.12.1190, İraq, Kәrx – 1258, Bağdad) – islam alimi, şair. İlk tәhsilini Mәdaindә almış, sonralar Bağdadda Nizamiyyә mәdrәsәsindә davam etdirmişdir. Şәxsiyyәtinin formalaşmasında Əbu Cәfәr Yәhyanın böyük rolu olmuşdur. Bağdad, Vasit, Kәrx vә Hillәdә bir sıra dövlәt vәzifәsindә çalışmış, Abbasi xәlifәsi Müstәnsirin [1226–42] dövründә katib vәzifәsinә tәyin olunmuşdur. Hülaku xanın [1255–65] Bağdadı işğalı dövründә ölümә mәhkum edilәn İ. Ə.-H. vәzir İbnül-Əlkaminin vә Nәsirәddin Tusinin sayәsindә xilas olmuşdur.
İ. Ə.-H. müxtәlif sahәlәr üzrә 20-dәn çox әsәr yazmış, bunların az qismi dövrümüzәdәk çatmışdır. Ən mәşhur әsәri Şәrif Rәzinin (970–1015) “Nәhcül-bәlağә”sinә (“Bәlağәt yolu”) yazdığı “Şәrhü Nәhcülbәlağә”dir (1246–51). İ. Ə.-H. әsәrdә öz görüşlәri ilә yanaşı, moğolların Mavәraünnәhr, Xorasan, İraq vә digәr yerlәri zәbt etmәlәri vә Bağdada hücumları ilә bağlı geniş mәlumat vermişdir. Əsәr Tәbriz, Tehran, Bombey, Mәşhәd, Qahirә vә Beyrutda nәşr olunmuşdur. Dil vә әdәbiyyat sahәsindә yüksәk erudisiyaya malik olan İ. Ə.-H-in “әl-Fәlәküd-dair” (“Dövr edәn fәlәk”) әsәri (İbnül-Əsirin “әl-Mәsәlüs-sair” әsәrinin tәnqidi) mühüm әhәmiyyәtә malikdir. İ. Ə.-H.-in 7 qәsidәdәn ibarәt “әs-Sәbül-әlәviyyat” (1214) vә 5 qәsidәdәn ibarәt “әl-Qәsaidül-Müstәnsiriyyat” (1232–34) adlı әsәrlәri, elәcә dә didaktik “Kitab Nәzmil-fәsih” (1245) urcuzә toplusu var.
