İBSEN Henrik (20.3.1828, Şiyen – 23.5.1906, Kristianiya) – Norveç dramaturqu, şair. İflasa uğramış tacir ailәsindә doğulmuş, yeniyetmә yaşlarından aptekçi kömәkçisi işlәmişdir. Kamal attestatı aldıqdan sonra (1850) Ber gendә ilk Norveç milli teatrının bәdii rәhbәri işlәmiş (1852–57), Kristianiyadakı Norveç teatrına başçılıq etmişdir (1857–62). Yaradıcılığa şair kimi başlamışdır (1849). “Katilina” (1849, nәşri 1850) mәnzum faciәsidir. 1850-ci illәrdә şeirlәr, siyasi mövzularda mәqalәlәr yazmışdır: 1852 ildә Danimarka vә Almaniyada olmuşdur, İ.-in ilk romantik pyeslәri K.F.Hebbelin tәsiri ilә yazılmışdır (“Bahadır qәbri”, tamaşası 1850; “Sulhauqda ziyafәt”, 1855, tamaşası 1856; “Taxt-tac uğrunda mübarizә”, 1863, tamaşası 1864 vә s.). Meşşan mәhdudluğu barәdә “Mәhәbbәt komediyası” (1862, tamaşa 1873) adlı satirası var. 1864 ildә Danimarkanın Prussiya tәrәfindәn darmadağın edilmәsindәn sonra xaricә getmişdir (Roma, 1864–68, 1878–85; Drezden, 1868–75; Münxen, 1875–78, 1885–91); 1891 ildә Norveçә qayıtmışdır. “Brand” (1865, nәşri 1866), Per Günt” (1867, tamaşası 1876), “Qeysәr vә Qalileyalı” (1871 –73, tamaşası 1896), fәlsәfi-poetik dramları İ.-nә şöhrәt qәtirmişdir. İ. müasir hәyat haqqında psixoloji pyeslәrindә naturalizmin tәsiri güclüdür. “Kukla evi”, 1879; “Kabuslar”, 1881; “Xalq düşmәni”, 1882, tamaşası 1883; “Vәhşi ördәk”, 1884, tamaşası 1885; “Hedda Habler”, 1890, tamaşası 1891). Sonrakı dramları İ.-ni simvolizm ilә yaxınlaşdırır: “Rosmersholm” (1886, tamaşası 1887), “Dәnizdәn olan qadın”, 1888, tamaşası 1889), “İnşaatçı Solnes” (1892, tamaşası 1893), “Balaca Eyolf” (1894, tamaşası 1895), “Yun Qabriel Borkman” (1896, tamaşası 1897), “Bir ölülәr ayılanda” (1899, tamaşası 1900). İ. Avropa dә dünya teatrı islahatçısı, 20 әsr sosialpsi xoloji dram modelinin yaradıcısıdır. Onun yaradıcılıq tәcrübәsindәn G.Hauptman, A.Strindberq, M.Meterlink, B.Şou, Y.O’Nil vә b. istifadә etmişlәr. İ.-in әsәrlәri Azәrb.-da da tanınmışdır. N.Nәrimanov İ.-in yaradıcılığını yüksәk qiymәtlәn dirmiş, onun adını L.N.Tolstoyla yanaşı çәkmişdir (“Henrix İbsen” mәqalәsi, 1906). C.Cabbarlının dramaturgiyasına İ. yaradıcılığının müsbәt tәsiri olmuşdur. Əsәrlәri dәfәlәrlә ekranlaşdırılmışdır.
Ə s ә r l ә r i: Cәmiyyәt sütunları. B., 1933; Собр. соч., т. 1–4, М., 1956–58; Драмы. Стихотворения. М., 1972; Seçilmiş әsәrlәri. B., 2006.
Əd.: S u l t a n l ı Ə. Henrik İbsen. "Mәqalәlәr" kitabında. B., 1971.
