İCMA, k o m m u n a – istehsal vasitәlәri üzәrindә birgә (kollektiv) mülkiyyәtә (vә/vә ya sәrәncamvermә hüququna) malik olan, hәmrәylik vә qarşılıqlı yardım kimi kollektivist prinsiplәrә әsaslanan, özünüidarәedәn istehsal vә sosial-mәişәt kollektivi. Sәnayeyәqәdәrki cәmiyyәtlәrdә bilavasitә istehsalçıların iqtisadi vә sosial tәşkilatlanmasının tәmәl sosial institutu vә ilkin formasıdır. Mәdәni-tәsәrrüfat tipindәn asılı olaraq, әkinçi (kәnd), köçәri (otlaqköçәri) vә ovçu (balıqçı) İ.-ları, şәhәrlәrdә isә peşә İ.-ları (sexlәr) mövcud olmuşdur. İ.-nın iki әsas tarixi tipi fәrqlәndirilir – ibtidai vә qonşu (әrazi, kәnd) İ.-lar.
İ b t i d a i İ. sinifli cәmiyyәtә qәdәrki eqalitarlığa, hәmçinin qan qohumluğu әlaqәlәrinә әsaslanırdı. Mәnimsәmә tәsәrrüfatına malik erkәn ibtidai İ.-da yalnız yaşayışı tәmin edәn mәhsul әldә olunduğundan, onun üçün ümumi mülkiyyәt vә bәrabәr bölüşdürmә sәciyyәvi idi. Erkәn ibtidai İ.-nın struktur әsasını adәtәn lokallaşmış qohum qruplaşması tәşkil edirdi. Son dövr ibtidai İ.-sı nisbәtәn mütәmadi izafi mәhsulun yaranması üçün şәrait yaratmış istehsalçı, yaxud yüksәk ixtisaslaşmış mәnimsәmә tәsәrrüfatına keçid zamanı meydana gәlmişdi, bu isә kollektivist iqtisadiyyatın üstünlüyü şәraitindә fәrdi mülkiyyәtin vә qeyri-bәrabәr bölüşdürmәnin yaranmasına sәbәb olmuşdu. Onun struktur әsasını bir neçә qohum (heterogen) qruplaşmalar tәşkil edirdi; İ.-nın ölçülәri isә xeyli böyümüş, asılılığın vә istismarın ilkin formaları meydana gәlmişdi. Son dövr ibtidai İ.-ları erkәn siyasi orqanizmlәrin üst icma formalarının ilkin institutlarına çevrilmişdi.
Q o n şu İ. cәmiyyәtin ev tәsәrrüfatlarından ibarәt әn aşağı özәyi kimi dövlәtin ümumi hüquq sisteminә daxil olsa da, özünü idarәni vә adәt hüququnu (mәs., bax Marka) qoruyub saxlayır, ölçülәrinә görә isә bir neçә yüz, hәtta min insanı әhatә edir. Qohumluq prinsipi qonşu İ.-nın, yaxud onun bir hissәsinin tәşkilindә saxlanıla bilәr.
Geniş mәnada İ. ümumi әrazi vә birgә fәaliyyәtlә bağlı olan insanların özünüidarә birliyidir. Şәhәr (bax Polis), bәlәdiyyә, istehsal, peşә, dini (konfessional), etnik, etnokonfessional, hәmyerlilәr vә s. İ.-ları vәtәndaş cәmiyyәtinin formalaşması üçün bazis rolunu oynayır.
