İCTİHAD (әr. الاجتها د – cәhdetmә) – müctәhidin şәriәt mәsәlәlәrindә müstәqil qәrar çıxarmaq hüququ. İ. fiqh metodlarının seçilmәsi vә onların müqayisәli şәrhindәn, hüquqi arqument vә metodların tәsnifindәn, mübahisәli, yaxud Quran vә sünnәdә hәll edilmәmiş mәsәlәlәrin kazuistik tәhlilindәn, hәmçinin onların hәllinin ümumi normalarının işlәnib hazırlanmasından ibarәtdir. Ərәb dilini, Quranı, hәdislәri bilmәk, icma vә digәr fiqh metodlarından istifadә etmәk bacarığı, İ.-ın konkret mәqsәdinin açıq anlaşılması, qәbul olunmuş nәticәlәrin sağlam qiymәtlәndirilmәsi vә s. İ.-ın zәruri şәrtlәridir.
Müsәlman әnәnәsindә İ.-ın tarixi Mәhәmmәd peyğәmbәr vә onun sәhabәlәrinin dövrünә gedib çıxır; İ.-dan geniş istifadәyә 7 әsrin sonlarından başlanılmışdı. İ.-ın başlıca mәsәlәsi ziddiyyәtli müsәlman hüquqşünaslığının nizama salınması, islamın möhkәmlәnmәsi vә s. idi. Böyük hüquq mәktәblәrinin yarandığı Mәkkә, Mәdinә, Kufә, Bәsrә, Dәmәşq, Beyrut kimi şәhәrlәr İ.-ın mәrkәzlәri olmuşdur. Tәqr. 4 әsr boyunca onların arasında davam edәn gәrgin rәqabәt nәticәsindә müsәlman hüququ vә ilahiyyatı formalaşmışdır. 10–11 әsrlәrdәn müxtәlif mәzhәblәr meydana çıxdıqdan sonra sünni mәzhәblәrindә İ.-ın inkişafı dayansada, şiәlikdә (xüsusilә cәfәriyyә, imamiyyә) davam etmiş, ayәtullahın hüququ tәsdiqlәnmişdir.
