Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
XI CİLD (HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI - İXTİOFTİRİÓZ )
    İDARƏOLUNAN RAKETLƏR 
    İDARƏOLUNAN RAKETLƏR – uçuşu avtomatik idarә edәn xüsusi aparatlarla (raketi hәdәfә yönәldәn vә uçuşu müәyyәn trayektoriya üzrә stabillәşdirәn) tәchiz olunmuş, reaktiv mühәrrikli pilotsuz uçuş aparatları. Yerüstü, tankvuran, dәniz, aviasiya vә zenit İ.r.-i var. Yerüstü İ.r. (“yer–yer”, “yer–gәmi”, “gәmi–yer” sinif dә adlanır), adәtәn, raket kompleksinin tәrki binә daxil olur; yer vә su sәthindәki hәdәflәri vurmaq üçündür. Tәyinatı, uzaqlığı, uçuş xarakteri, idarәetmә sistemlәri, mühәrrik qurğuları vә digәr parametrlәrinә görә fәrqlәnir. Bu sinif raketlәr daşınan, özü gedәn, yedәyә qoşulan, hәrәkәtsiz qurğulardan, yaxud müxtәlif tip gәmilәrdәn buraxıla bilәr. Tank vә digәr zirehli hәdәflәri mәhv etmәk üçün nәzәrdә tutulan t a n k v u r a n İ.r. tankәleyhinә raket komplek sinin tәrkibinә daxildir; uçuşun idarәolunması vә stabillәşdirilmәsinin bort sistemlәri, idarәedici siqnalları qәbul edәn vә şifrini açan qurğular ilә tәchiz edilir. D ә n i z İ.r.-i suüstü hәdәflәrin (gәmilәrin) vurulması üçündür. Dәniz raket komplekslәrinin tәrkibinә daxildir; “gәmi–gәmi”, “hava–gәmi” vә s. siniflәrә ayrılır. Kompleksә raketlәrdәn әlavә daşıyıcılar (gәmi, su altı qayıq vә s.) da aiddir. Aviasiya İ.r.-i (“hava–hava” sinif raketlәr dә adlanır) uçuş aparatlarının mәhv edilmәsi üçündür. Tәsir uzaqlığına görә az (hәdәf vizual aşkar olunan mәsafәdә mәhv edilir), orta (100 km-әdәk) vә çox uzaq (100 km-dәn çox) olan raketlәrә ayrılır. Raketin uçuş mәsafәsinin effektivliyi daşıyıcı tәyyarәnin vә hәdәfin hündürlüklәrindәn, sürәtlәrindәn, mövqelәrindәn vә s. asılıdır.Z e n i t  İ.r.-i (“yer–hava” sinif raketlәr dә adlanır) әsas elementlәri füzelyaj, sükan vә stabili zatorun daxil olduğu planer, bort yönәltmә (tuşlama) vasitәlәri, atәş hissәsi (adi, yaxud nüvә döyüş sursatlı) vә mühәrrikdir. Bir vә iki pillәli ola bilәr. Atәş hissәlәrinin partladılması kontaktlı vә ya kontaktsız tәsirli partladıcı qurğularla yerinә yetirilir. Bu raketlәrin uçuş mәsafәsinin uz. 0,5–700 km, hәdәfin vurulma hünd. 15–30 km, start çәkisi 8 kq-dan 7,3 t-adәk, maks. uçuş sürәti 270–1700 m/san-yәdәkdir.
    İ.r. idarәolunma üsuluna görә avtonom idarәolunan, teleidarәetmә sistemli, lazer şüaları ilә idarә olunan, özütuşlanan vә qarışıq sistemli raket qruplarına; aerodinamik xüsusiyyәtlәrinә, mühәrriklәrinin növünә vә uçuş trayektoriyasına görә ballistik raketqanadlı raket növlәrinә ayrılır. Döyüşdә tәtbiqinә görә taktiki, operativ-taktiki vә strateji İ.r. mövcuddur.
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – İXTİOFTİRİÓZ 
    İDARƏOLUNAN RAKETLƏR 
    İDARƏOLUNAN RAKETLƏR – uçuşu avtomatik idarә edәn xüsusi aparatlarla (raketi hәdәfә yönәldәn vә uçuşu müәyyәn trayektoriya üzrә stabillәşdirәn) tәchiz olunmuş, reaktiv mühәrrikli pilotsuz uçuş aparatları. Yerüstü, tankvuran, dәniz, aviasiya vә zenit İ.r.-i var. Yerüstü İ.r. (“yer–yer”, “yer–gәmi”, “gәmi–yer” sinif dә adlanır), adәtәn, raket kompleksinin tәrki binә daxil olur; yer vә su sәthindәki hәdәflәri vurmaq üçündür. Tәyinatı, uzaqlığı, uçuş xarakteri, idarәetmә sistemlәri, mühәrrik qurğuları vә digәr parametrlәrinә görә fәrqlәnir. Bu sinif raketlәr daşınan, özü gedәn, yedәyә qoşulan, hәrәkәtsiz qurğulardan, yaxud müxtәlif tip gәmilәrdәn buraxıla bilәr. Tank vә digәr zirehli hәdәflәri mәhv etmәk üçün nәzәrdә tutulan t a n k v u r a n İ.r. tankәleyhinә raket komplek sinin tәrkibinә daxildir; uçuşun idarәolunması vә stabillәşdirilmәsinin bort sistemlәri, idarәedici siqnalları qәbul edәn vә şifrini açan qurğular ilә tәchiz edilir. D ә n i z İ.r.-i suüstü hәdәflәrin (gәmilәrin) vurulması üçündür. Dәniz raket komplekslәrinin tәrkibinә daxildir; “gәmi–gәmi”, “hava–gәmi” vә s. siniflәrә ayrılır. Kompleksә raketlәrdәn әlavә daşıyıcılar (gәmi, su altı qayıq vә s.) da aiddir. Aviasiya İ.r.-i (“hava–hava” sinif raketlәr dә adlanır) uçuş aparatlarının mәhv edilmәsi üçündür. Tәsir uzaqlığına görә az (hәdәf vizual aşkar olunan mәsafәdә mәhv edilir), orta (100 km-әdәk) vә çox uzaq (100 km-dәn çox) olan raketlәrә ayrılır. Raketin uçuş mәsafәsinin effektivliyi daşıyıcı tәyyarәnin vә hәdәfin hündürlüklәrindәn, sürәtlәrindәn, mövqelәrindәn vә s. asılıdır.Z e n i t  İ.r.-i (“yer–hava” sinif raketlәr dә adlanır) әsas elementlәri füzelyaj, sükan vә stabili zatorun daxil olduğu planer, bort yönәltmә (tuşlama) vasitәlәri, atәş hissәsi (adi, yaxud nüvә döyüş sursatlı) vә mühәrrikdir. Bir vә iki pillәli ola bilәr. Atәş hissәlәrinin partladılması kontaktlı vә ya kontaktsız tәsirli partladıcı qurğularla yerinә yetirilir. Bu raketlәrin uçuş mәsafәsinin uz. 0,5–700 km, hәdәfin vurulma hünd. 15–30 km, start çәkisi 8 kq-dan 7,3 t-adәk, maks. uçuş sürәti 270–1700 m/san-yәdәkdir.
    İ.r. idarәolunma üsuluna görә avtonom idarәolunan, teleidarәetmә sistemli, lazer şüaları ilә idarә olunan, özütuşlanan vә qarışıq sistemli raket qruplarına; aerodinamik xüsusiyyәtlәrinә, mühәrriklәrinin növünә vә uçuş trayektoriyasına görә ballistik raketqanadlı raket növlәrinә ayrılır. Döyüşdә tәtbiqinә görә taktiki, operativ-taktiki vә strateji İ.r. mövcuddur.
    İDARƏOLUNAN RAKETLƏR 
    İDARƏOLUNAN RAKETLƏR – uçuşu avtomatik idarә edәn xüsusi aparatlarla (raketi hәdәfә yönәldәn vә uçuşu müәyyәn trayektoriya üzrә stabillәşdirәn) tәchiz olunmuş, reaktiv mühәrrikli pilotsuz uçuş aparatları. Yerüstü, tankvuran, dәniz, aviasiya vә zenit İ.r.-i var. Yerüstü İ.r. (“yer–yer”, “yer–gәmi”, “gәmi–yer” sinif dә adlanır), adәtәn, raket kompleksinin tәrki binә daxil olur; yer vә su sәthindәki hәdәflәri vurmaq üçündür. Tәyinatı, uzaqlığı, uçuş xarakteri, idarәetmә sistemlәri, mühәrrik qurğuları vә digәr parametrlәrinә görә fәrqlәnir. Bu sinif raketlәr daşınan, özü gedәn, yedәyә qoşulan, hәrәkәtsiz qurğulardan, yaxud müxtәlif tip gәmilәrdәn buraxıla bilәr. Tank vә digәr zirehli hәdәflәri mәhv etmәk üçün nәzәrdә tutulan t a n k v u r a n İ.r. tankәleyhinә raket komplek sinin tәrkibinә daxildir; uçuşun idarәolunması vә stabillәşdirilmәsinin bort sistemlәri, idarәedici siqnalları qәbul edәn vә şifrini açan qurğular ilә tәchiz edilir. D ә n i z İ.r.-i suüstü hәdәflәrin (gәmilәrin) vurulması üçündür. Dәniz raket komplekslәrinin tәrkibinә daxildir; “gәmi–gәmi”, “hava–gәmi” vә s. siniflәrә ayrılır. Kompleksә raketlәrdәn әlavә daşıyıcılar (gәmi, su altı qayıq vә s.) da aiddir. Aviasiya İ.r.-i (“hava–hava” sinif raketlәr dә adlanır) uçuş aparatlarının mәhv edilmәsi üçündür. Tәsir uzaqlığına görә az (hәdәf vizual aşkar olunan mәsafәdә mәhv edilir), orta (100 km-әdәk) vә çox uzaq (100 km-dәn çox) olan raketlәrә ayrılır. Raketin uçuş mәsafәsinin effektivliyi daşıyıcı tәyyarәnin vә hәdәfin hündürlüklәrindәn, sürәtlәrindәn, mövqelәrindәn vә s. asılıdır.Z e n i t  İ.r.-i (“yer–hava” sinif raketlәr dә adlanır) әsas elementlәri füzelyaj, sükan vә stabili zatorun daxil olduğu planer, bort yönәltmә (tuşlama) vasitәlәri, atәş hissәsi (adi, yaxud nüvә döyüş sursatlı) vә mühәrrikdir. Bir vә iki pillәli ola bilәr. Atәş hissәlәrinin partladılması kontaktlı vә ya kontaktsız tәsirli partladıcı qurğularla yerinә yetirilir. Bu raketlәrin uçuş mәsafәsinin uz. 0,5–700 km, hәdәfin vurulma hünd. 15–30 km, start çәkisi 8 kq-dan 7,3 t-adәk, maks. uçuş sürәti 270–1700 m/san-yәdәkdir.
    İ.r. idarәolunma üsuluna görә avtonom idarәolunan, teleidarәetmә sistemli, lazer şüaları ilә idarә olunan, özütuşlanan vә qarışıq sistemli raket qruplarına; aerodinamik xüsusiyyәtlәrinә, mühәrriklәrinin növünә vә uçuş trayektoriyasına görә ballistik raketqanadlı raket növlәrinә ayrılır. Döyüşdә tәtbiqinә görә taktiki, operativ-taktiki vә strateji İ.r. mövcuddur.