İDEAL TİP – tәdqiqat marağına uyğun olan empirik seqmenti tәnzimlәmәk vә strukturlaşdırmaq mәqsәdilә alimin yaratdığı idraki konstruksiya; M.Veberin sosial idrak metodologiyasının mәrkәzi anlayışlarından biri. “Öz mahiyyәtinә görә İ.t. qarşılaşdırma vә müqayisә yolu ilә gerçәkliyin empirik mәzmununun bir sıra әhәmiyyәtli komponentini aydınlaşdırmaq üçün ideal aralıq anlayışdır” (Veber M., “Sosial-elmi vә sosial-siyasi idrakın obyektivliyi”). İ.t. müәyyәn prosesin gedişatını yalnız nәzәri cәhәtdәn mümkün olan
hansısa ideal şәrait dә tәsvir edir (mәs.,tәbiyyatşü naslıqda “verilmiş parametrlәrdә”, “vakuumda” vә s.).
M.Veber İ.t.-in iki növünü fәrqlәndirir: genetik (tarixi) vә “xalis” (sosioloji). Birincilәr mәkan-zaman hüdudlarına malikdir (mәs., feodalizm, protestantizm), ikincilәrdә isә belә lokallaşma yoxdur (mәs., fәaliyyәt, hakimiyyәt tiplәri). İ.t. normativ kateqoriya (“ideal”) deyil, konkret hadisә vә faktları qiymәtlәndirmәk üçün istifadә edilә bilmәz.
Veberin İ.t. konsepsiyası әksәr cәmiyyәt şünasa görә hәlә dә aktualdır. Bu vә ya digәr nәzәri müddәaların ideal-tipoloji xarakterinin nümunә götürülmәsi sosial elmlәrin tәdqiqat tәcrübәsindә geniş yayılmışdır.
