İFRATBÖHRAN FLÜİD TEXNOLOGİYALARI - aqreqat halı maye ilә qaz arasında olan maddәlәr - ifratböhran flüidlәr (İF) istifadә edilәn texnoloji proseslәr. Maddәlәr temp-r vә tәzyiqin qiymәtlәri böhran qiymәtlәrindәn yuxarı olduqda ifrat böhran halına (bax Maddәlәrin böhran halı) keçir. Verilәn maddә böhran temp-runda parçalanmırsa әksәr maye vә qazşәkilli birlәşmәlәr üçün ifratböhran halı mümkündür. İF zahirәn mayelәrә oxşayır vә onların sıxlığına yaxın sıxlığa malikdir, lakin özlülüyünә vә sıxılma qabiliyyәtinә görә qazlara daha yaxındır; maye halında olan maddә ilә müqayisәdә daha böyük diffuziya әmsalı ilә xarakterizә olunur. İF müxtәlif bәrk maddәlәr vә materialların dәrin qatlarına asankeçәn yaxşı hәlledicilәrdir.
1980-ci illәrdә istehsala olan ekoloji tәlәblәrin sәrtlәşdirilmәsi, hәmçinin İF-nin geniş istifadәsinә imkan verәn avadanlıqların yaradılması nәticәsindә İ.f.t.-nin tәtbiq edilmәsi başlandı. İ.f.t.-ın iştirakı ilә proseslәrdәn, әsasәn, bәrk maddәlәrdәn mәqsәdli komponentlәrinin çıxarılması üçün istifadә olunur. Bu halda çıxarılma prosesi yüksәk sürәtlә baş verir, onun selektivliyini isә mühitin tәzyiq vә temp-runu dәyişmәklә idarә etmәk olar. İfratböhran CO2 (İBCO2) İF kimi daha ge niş (80%-dәn çox texnologiyalar) tәtbiq olunur. CO2-ni asanlıq la ifratböhran halına (Tböh. = 31,3°C, Pböh. = 7,36MPa) keçirmәk olur; İB-CO2 inertdir, toksiki deyil, partlayış vә yanğına tәhlükәsizdir, üzvi birlәşmәlәrin çoxu üçün nisbәtәn ucuz vә asan tapılan hәlledicidir.
İfratböhran flüidlәrlә çıxarılma hәm statik (material vә ya nümunә İF doldurulmuş kamerada saxlanılır, sonradan komponent hәll edilmiş İF kameradan boşaldılır, qaz vә çıxarılmış komponentin ayrılması üçün tәzyiq aşağı salınır), hәm dә dinamik şәraitlәrdә (İF material doldurulmuş kameradan fasilәsiz buraxılır, sonradan çıxarılan komponent İF-dәn tәzyiqin aşağı salınması ilә ayrılır) hәyata keçirilә bilәr. Texnologiyanın üstünlüklәri: resirkulyasiya yolu ilә (qaz şәkilli halindan İF-ә keçirmәk) hәlledicidәn dәfәlәrlә istifadә etmәk mümkündür vә toksik tullantılar әmәlә gәlmir. İF hәlledici, ekstragent vә reaksiya mühiti kimi әczaçılıqda, qida, kimya, kosmetika sәnayesindә, polimerlәrin istehsal vә emalında, yeni materialların alınmasında vә s. tәtbiq olunur. İ.f.t. bitki xammalından biol. aktiv maddәlәrin ayrılmasında (әn köhnә İ.f.t.-dan biri kofedәn kofeinin yüksәk selektivliklә ayrılmasıdır) vә üzvi birlәşmәlәrin istehsalında daha geniş istifadә edilir. Sәthi sıxlığı yüksәk olan poliefir materialların dispers boyaq maddәlәri ilә ekoloji boyanmasının mümkünlüyü göstәrilmişdir; bu zaman İF-CO2 mühitindә boyaq maddәsinin lifin daxilinә kifayәt qәdәr dәrin diffuziya etmәsi onun lifdә möhkәm fiksasiyasını tәmin edir. İ.f.t.-dan radio kimyada istifadә edilmәsi perspektivli sayılır; burada radioaktiv maddәlәrin ekstragentlә komplekslәrinin İF-in fazasına keçirilmәsi üçün üzvi ekstragentlәr әlavә edilmiş İB-CO2-dәn istifadә etmәk tәklif olunmuşdur. Bu üsul xüsusi geyimlәrin üzәrindә radioaktiv çirklәri tәmizlәmәk (ifratböhran kimyәvi tәmizlәmә) üçün istifadә oluna bilәr.
İ.f.t. “Yaşıl kimya”nın prinsip vә standartlarına tam uyğun olaraq istehsal proseslәrinin ekoloji tәmizliyini vә tәhlükәsizliyini tәmin edir.
