İFRATBÖHRAN XROMATOQRAFİYASI, i f r a t b ö h r a n f l ü i d x r o m a t o q r a f i y a s ı - maddәlәrin ayrılma, identifikasiya vә miqdari tәyin üsulu; xromatoqrafiyanın növüdür, burada ifrat qiymәtlәrdәn yuxarı tәzyiq vә temp-rda olan, qaz vә maye fazadakı xassәlәri arasındakı aralıq xassәlәrә malik maddә – ifratböhran flüid (İF) hәrәkәtli faza rolunu oynayır. İF mayelәrә nisbәtәn daha yüksәk diffuziya әmsalına vә aşagı özlülüyә malikdir, onların hәlletmә qabiliyyәti qazlarınkından yüksәkdir. İF-i elüent kimi tәtbiq etmәk analiz müddәtini qısaltmağa, daha uzun kolonkalardan vә qaz xromatoqrafiyası ilә müqayisәdә daha aşağı temp-rdan istifadә etmәyә imkan verir. Bu üsul ilk dәfә 1962 ildә alman kimyaçısı E.Klesper tәrәfindәn tәsvir edilmşdir.
İ.x.-da doldurulmuş (uz. 5-25 sm) vә ya içiboş kapilyar (5-20 m) kolonkalardan istifadә olunur; elüentin әsas komponenti kimi çox vaxt ifratböhran CO2 istifadә edilir; o aşağı böhran temp-ru, inertliyi, az toksiki olması, çox tәmiz İF almaq imkanı ilә xarakterizә edilir; elüentin modifikatorları metanol, asetonitril vә s.-dir; hәrәkәtsiz fazalar qaz vә yüksәk effektivli maye xromatoqrafiyasında olduğu kimidir (mәs., silikagellәr); detektorlayıcı sistemlәr qaz xromatoqrafiyası detektorları (mәs., alovionlaşma) vә ya yüksәkeffektli maye xromatoqrafiyası üçün detektorlardır (spektrofotometrik, elektrokimyәvi). İ.x. üçün әn mühüm parametr tәzyiq vә temp-run funksiyası olan hәrәkәtli fazanın sıxlığıdır. Analiz hәrәkәtli fazanın tәrkibinin, temprun, tәzyiqin, sıxlığın dәyişmәsinin verilmiş rejimin dә aparılır.
İ.x. yüksәk temp-rda qaynayan birlәşmәlәrin, termolabil vә reaksiya qabiliyyәtli maddәlәrin, enantiomerlәrin, oliqomerlәrin vә yüksәkmolekullu birlәşmәlәrin (molekul kütlәsi 10 000-ә qәdәr) analizi vә ayrılması zamanı effektlidir. Bu tәbii birlәşmәlәr, dәrman preparatları, sәthi aktiv maddәlәr, polimerlәr vә monomerlәr, neft komponentlәri vә s. ola bilәr. İ.x. әczaçılıq sәnayesindә mәhsulun keyfiyyәtinә nәzarәt vә tәmiz substansiyaların preparativ alınmasında tәtbiq olunur.
