İKİQAT NİSBƏT – düz xәtt üzәrindә dörd M1, M2, M3, M4 nöqtәlәrinin mürәkkәb nisbәti; (M1M2M3M4) simvolu ilә işarә edilәn vә
kimi ifadә olunan әdәd, burada Mi Mj (i, j = 1, 2, 3, 4, i ¹ j) Mi vә Mj nöqtәlәrini birlәşdirәn parçanın uzunluğudur. Bu zaman parçaların istiqamәti nәzәrә alınır; mәs.,
nisbәti M1M2 vә M3M2 parçaları eyni istiqamәtlidirsә, müsbәt, әks halda mәnfi hesab olunur. İ.n. nöqtәlәrin nömrәlәnmә ardıcıllığından asılıdır, bu isә nöqtәlәrin düz xәtt üzәrindә yerlәşmә nizamından fәrqlәnә bilәr. Dörd nöqtәnin İ.n.-i ilә yanaşı, ortaq O nöqtәsindәn keçәn dörd m1, m2, m3, m4 düz xәtlәrinin İ.n.-inә baxılır. Bu nisbәt (m1m2m3m4) simvolu ilә işarә edilir vә
kimi ifadә olunur vә mi vә mj düz xәtlәri arasındakı (mi mj) bucaqlarının i, j = 1,2,3,4, i j işarәlәri nәzәrә alınır. Əgәr M1, M2, M3, M4 nöqtәlәri uyğun olaraq, m1, m2, m3, m4 düz xәtlәri üzәrindә yerlәşәrsә, (şәkil 1) (M1M2 M3M4)= (m1m2m3m4) olur.

Əgәr M1, M2, M3, M4 vә M ′1, M ′2, M ′3, M ′4 nöqtәlәri m1, m2, m3, m4 düz xәtlәr dörd lüyünün iki müxtәlif düz xәtlә kәsişmәsindәn alınıbsa, onda (M ′1, M ′2, M ′3, M ′4) = (M1M2M3M4). Əgәr m1, m2, m3, m4 vә m′1, m′2, m′3, m′4 düz xәtlәri eyni M1,M2,M3,M4 nöqtәlәr dördlüyünü proyeksiya edirsә (şәkil 2), onda (m′1, m′2, m′3, m′4) = (m1, m2, m3, m4).

İ.n. istәnilәn proyektiv çevirmә zamanı dәyişmәdiyindәn, yәni bu çevirmәnin invariantı olduğundan, proyektiv hәndәsәdә rolu böyükdür. İ.n.-i –1-ә bәrabәr olan nöqtәlәr vә düz xәtlәr dördlüyü xüsusi әhәmiyyәtә malikdir. Belә dördlüklәr harmonik nöqtәlәr vә harmonik düz xәtlәr adlanır.










