İKİLƏPƏLİLƏR, m a q n o l i o p s i d l ә r (Dicotyledones, Magnoliopsida) – çiçәkli bitkilәr şöbәsinin iki sinfindәn biri (ikincisi
– birlәpәlilәr). İ. 1789 ildә fransız botaniki A.Jyusse tәrәfindәn toksonomik qrup kimi ayrılmışdır. Birlәpәlilәrdәn fәrqli olaraq İ.-dә rüşeym hәr birindә, adәtәn üç әsas aparıcı dәstәlәr olan iki lәpәdәn (adı da buradandır) ibarәtdir. Yarpaqları sadә vә mürәkkәbdir, aydın ifadә edilmiş saplaq vә yarpaq ayası var; damarlanma adәtәn lәlәkvari vә ya barmaqvaridir, qapalı deyildir (damarlar sәrbәst sonluqludur). İ.-in keçirici topaları halqaşәkillidir, ox orqanlarının tәkrar qalınlaşmasını tәmin edәn kambiyә malikdir. Floemada parenxima var; qabıq vә özәk yaxşı diferensasiya olunmuşdur. Kök sistemi әsasәn mildir. Çiçәklәri adәtәn ikiqat çiçәk yanlığına malikdir, başlıca olaraq 5 vә ya 4, nadir hallarda 3 (bәzi primitiv taksonlarda) üzvlüdür. Nektarlıqlar çox vaxt şәklini dәyişmiş erkәkciklәrlә tәmsil olunur. Tozcuq toxumlarının qabığı adәtәn 3 şırımlıdır. İ.-in bәzi cins vә fәsilәlәrinin nümayәndәlәri birlәpәlilәr sinfi üçün sәciyyәvi olan әlamәtlәri daşıyır: bir lәpә (qaymaq otu, mahmızlalә), qövsşәkilli damarlanma (bağayarpağı), saçaqlı kök sistemi (bağayarpağı), kambinin olmaması vә s.
İ. çiçәkli bitkilәrin әn böyük sinfidir. Onun tәrkibindә 8 yarımsinif, 430-dәk fәsilә, 10 min cins, 190 minәdәk növ vardır ki, bu da bütün çiçәkli bitki taksonlarının 3/4-ünü tәşkil edir. İ. vegetativ vә generativ orqanların çox böyük müxtәlifliyilә fәrqlәnirlәr. Ağac bitkilәri daha qәdim hәyati formalardır, onlardan neoteniya nәticәsindә ot bitkilәri әmәlә gәlmişdir. Hesab olunur ki, İ. birlәpәlilәrә başlanğıc vermişdir.
İ.-in nümayәndәlәri insanın hәyatı vә fәaliyyәtindә mühüm yer tutaraq, dünyanın bir çox ölkәlәrinin iqtisadiyyatını müәyyәnlәşdirir. Paxlalılar, quşüzümükimilәr, gülçiçәklilәr, xaççiçәklilәr, qaraba şaqkimilәr, tәrәçiçәklilәr, balqabaqkimilәr, üzümkimilәr vә s., minlәrlә dәrman, yağlı (mәs., günәbaxan, raps, yerfındığı, zeytun, tunq), әdviyyat-әtir (qara istiot, dәfnә ağacı, darçın ağacı, mixәk ağacı vә s.), efir yağlı (dodaqçiçәklilәrin bir çox növlәri, çәtirçiçәklilәr) vә tonuslayıcı (çay, qәhvә, kakao,kola) bitkilәr, lif (pambıq kolu, kәtan, çәtәnә, cüt vә s.) vә kauçuk, kitrә vә qәtran, aşı maddәlәri vә tәbii rәnglәr alınan külli miqdarda texniki bitkilәr, hәmçinin dekorativ bitkilәr dә onlara aiddir. İ.-in müxtәlif fәsilәlәrinә aid olan 1,5 mindәn çox iqtisadi cәhәtdәn qiymәtli ağac növlәri insanların tәdarük vә istifadә etdiklәri oduncağın illik hәcminin 60%-dәn çoxunu verir.
Əd.: C r o n q u i s t A. An integrated system of classification of flowering plants.
