İKİNCİ CƏBHƏ – İkinci dünya müharibәsindә (1939–45) ABŞ vә B.Britaniyanın nasist Almaniyasına qarşı Fransa әrazisindә apardığı hәrbi әmәliyyat (1944, iyun –1945, may). 1944 il iyunun 6-da ABŞ ordu gen.-ı D.D.Eyzenhauerin komandanlığı ilә müttәfiq ekspedisiya qüvvәlәrinin Normandiyaya çıxarılması (“Overlord” әmәliyyatı) ilә başlamışdı. 1942 ilin may–iyun aylarında Vaşinqtonda SSRİ, ABŞ vә B.Britaniya arasında aparılan danışıqlarda elә hәmin il Qәrbi Avropada İ.c.-nin açılması haqqında razılıq әldә olundu. Lakin ABŞ vә B.Britaniya qoşunları Şimali Afrika (1942, noyabr), sonra isә Siciliya (1943, iyul) vә Cәnubi İtaliyaya (1943, iyul) çıxarmaqla kifayәtlәndilәr, bu isә düşmәnin az qüvvәsini (6–7%) özünә cәlb etdi. Tehran konfransında (1943) müttәfiqlәr İ.c.-nin 1944 ilin mayında açılmasını öhdәlәrinә götürdülәr.
1944 ilin iyununda Fransa, Belçika vә Niderlandda 58 alman diviziyası yerlәşdirildi, 18 diviziya isә komplektlәşdirilir, yaxud bәrpa olunurdu. Almaniya aviasiyası 160 döyüş tәyyarәsindәn ibarәt idi. Tәqr. 10,9 min döyüş vә 2,3 mindәn çox nәqliyyat tәyyarәsi, tәqr. 2,6 min planer, 1,2 mindәn çox döyüş vә 4,1 mindәn çox desant gәmisi, tәqr. 1,6 min kömәkçi vә ticarәt gәmisi ilә müttәfiq qoşunları Fransanın şm.-q. sahilinә çıxdı, “Atlantika sәddi”ni yardı vә 1944 ilin avqustunda Falez әmәliyyatını keçirdi, sonra isә Müqavimәt hәrәkatının dәstәyi ilә Şimal-Qәrbi Fransanı vә Parisi azad etdilәr. 1944 il avqustun 15-dә amerikan-fransız qoşunları Fransanın c.-una çıxarıldı vә sentyabrın 10-da şm.-dan hücum edәn qoşunlarla birlәşdilәr. Lakin Arden әmәliyyatı (1944–45) gedişindә alman qoşunları amerikan-ingilis qüvvәlәrini xeyli sıxışdırdılar vә yalnız sovet qoşunlarının vaxtından әvvәl başlamış hücumu [Visla-Oder әmәliyyatı (1945) vә Şәrqi Prussiya әmәliyyatı (1945)] onları mәğlubiyyәtdәn xilas etdi. 1945 ilin fevralından başlayaraq Amerika-Britaniya qoşunları bir sıra uğurlu әmәliyyat keçirdilәr vә mayın әvvәlindә Elba çayına, Avstriya vә Çexoslavakiyanın q. rayonlarına çatdılar. İtaliyanın azad edilmәsi başa çatdırıldı. Əmәliyyatlarda hәmçinin Kanada, Fransa vә antihitler koalisiyasının digәr ölkәlәri dә iştirak etdilәr. Almaniya vә onun tәrәfdarlarına qarşı silahlı mübarizәdә İ.c.-nin mühüm rolu oldu.
