İQBİRALAR, e q b i r a l a r, e b i r a l a r (hausa dilindә o k p o t o l a r, k v o t t o q a r a l a r, k v o t t o l a r) – Nigeriyada xalq. Qurara vә Okva çayları arasında (Kvara, Nasarava vә Edo ştatları) yaşayırlar; bir qismi (cәnubi İ.) Niger çayının sağ sahilinә köçәrәk Okene ş.-nin (Kogi ştatı) әtrafında yorubalar arasında mәskunlaşmışlar. Sayları 1,4 mln. nәfәrdir (2007). Benue-Konqo dilllәrinin qәrb yarımailәsinin nupe qolunun ebira dilindә danışırlar. Yazıları 20 әsrin әvvәlindәn latın qrafikası әsasındadır; tәdris, ibadәt, kargüzarlıq ebira dilindәdir. İ.-ın tәqr. 10%-i hәmçinin ingilis, yoruba, hausa vә iqala dillәrini bilir. Əsasәn, әnәnәvi inanclarını saxlayırlar, tәqr. 20%-i xristianlardır, afroxristian kilsәsinin ardıcılları vә müsәlmanlar da var.
Rәvayәtlәrә görә, İ.-ın әcdadları iqalalarla bağlıdır vә İda ş.-ndәndirlәr. 18 әsrin ortalarında İ.-da meydana gәlәn icma birliklәri (Panda, Koton, Karifi vә b.) 19 әsrin ortalarında fulbelәr tәrәfindәn istila edildi; istila zamanı cәnubi İ. ayrıldı. Ənәnәvi mәdәniyyәtlәri Qәrbi Afrikanın Qvineya yarım vilayәti üçün sәciyyәvidir. Talalarda toxa әkinçiliyi (yams, darı, maniok, çәltik, qarğıdalı, yerfındığı, kakao, pambıq), heyvandarlıq (qaramal vә davar, donuz), ovçuluq, balıqçılıqla mәşğul olurlar. Əyirmә, toxuculuq vә pambıq parçaların boyanması (İ. Nigeriyada әn yaxşı toxucular sayılırlar), hörmә, dulusçuluq, dәmirçilik inkişaf etmişdir. Yaşayış mәskәnlәri dağınıq planlı, möhrә evlәri dairәvidir. Qohumluğu ata xәtti üzrә hesablanan 6 totem qәbilә (Şir, Bәbir, Timsah, Piton, Varan vә Keçi), böyük ailәli icmalar, yaş institutları, gizli kişi cәmiyyәtlәri, şimali İ.-da Pandanın ali hökmdarına tabe olan başçılar saxlanılır. Qohumluq terminlәri sistemi bifurkativdir. Əcdadların, tәbiәt qüvvәlәrinin, ali sәma tanrısı demiurq Xineqbin kultları, magiya, cadugәrlik yayılmışdır, yağışı çağıran kahinlәr var. Üzün vә bәdәnin skarifikasiyası (çәrtilmәsi), oğlanların inisiasiyası tәtbiq edilir. Əsas bayramları mәhsul, hәmçinin müharibә ruhu (Akanqa) bayramlarıdır.
İqbiraların maskası. 19–20 әsrlәr.
Metropoliten İncәsәnәt muzeyi (Nyu-York.)
