DAĞLIQ ŞİRVAN İQTİSADİ RAYONU – Azәrb. Resp.-nda iqtisadi-coğrafi r-n. Sah. 6,06 min km2 (ölkә әrazisinin 7%-i). Əh. 322,2 min (2019). Ağsu, İsmayıllı, Qobustan vә Şamaxı r-nlarını әhatә edir.
Tәbiәt. D.Ş.i.r. şm.-ş.-dәn Quba-Xaçmaz, şm.-q.-dәn Şәki-Zaqatala, c.-dan Aran, ş.-dәn isә Abşeron iqtisadi r-nları ilә hәmsәrhәddir. Relyefi dağlıq vә düzәnlik әraziyә bölünür. İqtisadi r-n tәbii tikinti materialları (daş, çınqıl, gil, әhәngdaşı, qum vә s.) ilә, dağlıq zona müalicә, kurort әhәmiyyәtli mineral sularla zәngindir. Neft, qaz vә yanar şist yataqları var. Regionun yüksәkdağlıq hissәlәri ücün rütubәtli mülayim soyuq iqlim, düzәnlik hissәlәri ücün isti vә quraq iqlim xarakterikdir. Çayları Girdiman, Ağsu vә Pirsaat azsuludur.
İqtisadiyyat. 2019 ildә mәhsul buraxılışının fiziki hәcm indeksi 110,6%, o cümlәdәn sәnayedә 162,3%, k.t-nda 106,7%, ticarәtdә 101,4% olmuşdur; әsas sahәlәr üzrә ümumi әmtәә vә xidmәtlәr buraxılışının hәcmi 1026,2 mln. manat, sәnaye üzrә 72111,3 min manat, k.t. üzrә 347002,5 min manat tәşkil etmişdir. Sәnaye mәhsulunun hәcmindә qeyri-dövlәt sektorunun xüsusi çәkisi 77,6% olmuşdur. D.Ş.i.r.-nda iqtisadi fәal әhalinin sayı 160,7 min nәfәr, mәşğul әhalinin sayı 153,2 min nәfәr, әhalinin gәlirlәri 996,7 mln. manatdır (2019). Əsas kapitala yönәldilmiş investisiyaların hәcmi 2019 ildә 267,2 mln. manat, o cümlәdәn tikinti-quraşdırma işlәrindә 152013,1 min manat olmuşdur. Ümumi sahәsi 53999,1 m2 olan yaşayış evlәri istifadәyә verilmişdir.
İqtisadiyyatının әsas sahәlәri k.t., sәnaye, turizm vә xalq sәnәtkarlığıdır. Yungul vә yeyinti sәnayesi, әsasәn, k.t. mәhsullarının emalına әsaslanır. Yağ-pendir, konserv, şәrab (“Şirvan şәrabları” MMC vә s.) z-dları; meşә-ağac emalı (İsmayıllı), tikinti materialları (Şamaxı, Qobustan), k.t. texnikasının tәmiri müәssisәlәri fәaliyyәt göstәrir.
D.Ş.i.r. suvarma әkinçiliyinә әsaslanan mühüm k.t. rayonudur; taxılçılıq, meyvәçilik, üzümçülük, şәrabçılıq vә heyvandarlıq üzrә ixtisaslaşmışdır. Dağlıq yerlәrdә kartof, aran әrazilәrdә pambıq becәrilir. 2019 ildә k.t. bitkilәrinin ümumi әkin sahәsi 158447 ha, o cümlәdәn dәnlilәr vә dәnli paxlalılar 142309 ha (buğda 95723 ha), pambıq 1000 ha, tütün 30 ha, dәnlik günәbaxan 441 ha, şәkәr çuğunduru 46 ha, kartof 1531 ha, tәrәvәz 1743 ha, bostan bitkilәri 331 ha, meyvә vә gilәmeyvә 7909 ha, üzüm 3107 ha olmuşdur. 394940 t dәnlilәr vә dәnli paxlalılar (27,8 sent/ha), o cümlәdәn 271786 t buğda (28,4 sent/ha), 994 t pambıq (9,9 sent/ha), 60 t tütün (20,0 sent/ha), 245 t şәkәr çuğunduru (58 sent/ha), 171 t dәnlik günәbaxan (4,0 sent/ha), 18685 t kartof (122 sent/ha), 16520 t tәrәvәz (91 sent/ha), 2827 t bostan mәhsulları (85 sent/ha), 24820 t meyvә vә gilәmeyvә (52,9 sent/ha), 21593 t üzüm (61,7 sent/ha) istehsal edilmişdir. 146060 baş qaramal (o cümlәdәn inәk vә camış 693765 baş), 633915 baş davar, 286 baş donuz, 880855 baş ev quşları, 43741 әdәd arı ailәsi var; 11453 t әt, 116986 t süd, 47351 min әdәd yumurta, 1367 t fiziki çәkidә yun istehsal edilmişdir.
İqt. r-n geniş nәql. şәbәkәsinә malikdir. Bakı–Tiflis d.y. magistralı MDB ölkәlәri ilә geniş iqtisadi-sosial әlaqәlәrin qurulmasına şәrait yaradır. Bakını ölkәnin qәrb rayonları ilә birlәşdirәn Bakı–Qazax avtomagistral rayonun әrazisindәn keçir. 2019 ildә yük dövriyyәsi 448,8 mln. t/km (avtomobil nәql. ilә 4735 min t), sәrnişin dövriyyәsi 116,7 mln. sәrnişin/km olmuşdur. Şirvan torpağı tarixәn sәnәtkarlıq vә toxuculuq mәrkәzi olmuşdur. Misgәrlik mәmulatları (Lahıc), ipәk kәlәğayı (Şamaxı ş., Basqal), kilim vә dulusçuluq mәmulatlarının kustar istehsalı qorunub saxlanılmışdır.
2019 ildә pәrakәndә әmtәә dövriyyәsinin hәcmi 721,7 mln. (adambaşına 2210,10) manat, әhaliyә göstәrilmiş ödәnişli xidmәtlәrin hәcmi 129508,0 min (adam başına 396,60) manat (ötәn il ilә müqayisәdә 102,7% artmışdır), mәişәt xidmәtinin hәcmi 16209,9 min manat; muzdlu işçilәrin sayı 28,1 min nәfәr, onların orta aylıq nominal әmәk haqqları 396,0 manat olmuşdur. İşsiz statusuna malik olanlar 1937 nәfәrdir (onlardan 6-sı işsizliyә görә müavinәt alır). 2014–18 illәrdә 20065-i daimi olmaqla 32143 yeni iş yeri açılmışdır.
